Seizoensoverzicht 2010
 

Het begin van het jaar start slecht voor de Steenuil.
Om dit nog even in herinnering te brengen heb ik enkele waarnemingen van het KNMI op een rijtje gezet om te laten zien hoe moeilijk de start van dit jaar was voor onze Steenuil.

Op 20 december 2009 viel er 20 cm sneeuw. In januari 2010 werden 23 vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C) geregistreerd. Opvallend vaak viel de neerslag deze maand in de vorm van sneeuw. In de nacht van 1 op 2 januari viel er 5 tot 10 cm. Ook op 6 en 10 januari viel er sneeuw. In februari werden 15 vorstdagen genoteerd. Evenals in december en januari viel de neerslag ook in februari regelmatig in de vorm van sneeuw. Op 10 februari viel er in een groot deel van het land 1 tot 10 cm sneeuw. In maart werden er tien vorstdagen geteld.

Dat voorspelde dus niet veel goeds voor uilen die hun prooi meestal op de grond moeten vangen. Voor de uilen in het noorden en het oosten van het land waar de sneeuw dubbel zo hoog ligt ziet het er dan ook nog een stuk slechter uit.

Overal worden vogels bijgevoerd. Nu is het zo dat de Steenuil over het algemeen dicht bij de mensen leeft. De Steenuil vindt dan ook al snel een plekje waar wat minder sneeuw ligt zoals de randen van gebouwen en plaatsen waar overkappingen de sneeuw heeft belet om de bodem te bedekken.
Het onbebouwde gebied is voor de steenuil geen gebied waar in die winterperiode veel te vangen is. Prooidieren zijn er wel maar die huizen onder de sneeuw. Onbereikbaar dus voor de uiltjes. Op plaatsen waar redelijk wat muizen zitten was dat ook goed te zien na de dooi. Als de sneeuw werd weggeschoven was de grasmat nog redelijk groen gekleurd en in de bovenlaag waren zeer veel vraatsporen van vooral Veldmuizen te zien.
Als de uiltjes de winter zouden overleven waren er dus voldoende prooidieren te vinden. Qua prooidieren lijken de vooruitzichten dus goed en dus ook de kans op mooie broedresultaten. De vraag was echter wel hoeveel uiltjes de winter zouden overleven om aan het broedproces deel te mogen nemen.

Vorig jaar stelden we vast dat er op drie vlak bij elkaar gelegen locaties niet meer werd gebroed. Wel werd er nog een solitair uiltje gezien. Dit jaar is uit onderzoek gebleken dat een Bosuil hiervoor verantwoordelijk is geweest. Bosuilen en steenuilen zijn geen vrienden van elkaar en de Steenuil wordt dan ook vaak door de Bosuil als prooi geslagen. Ook de Ransuil moet het afleggen tegen het geweld van de sterkere Bosuil en moet zorgen dat hij snel naar een ander territorium verhuist om te overleven. We hopen dan ook maar dat de Bosuil snel een open bosgebied vindt om daar zijn territorium te vestigen.

Als eerste werd dit jaar nestkast 143 gecontroleerd omdat het vrouwtje hier meestal vrij vlot is met de eileg. Ook dit jaar dus weer en nog wel eerder dan verwacht want er werden twee jongen aangetroffen die al behoorlijk in de veren zaten. Toen wij dan ook drie dagen later terug kwamen om de jongen te ringen bleken de jongen al buiten de nestkast te zijn.
   De tweede locatie op onze lijst was nestkast 136. Een nestkast die in 2004 is geplaatst en waar elk jaar een spreeuw in gebroed heeft. Dit jaar was er echter een Steenuil die regelmatig te zien was bij de kast. Ook het feit dat er geen activiteiten van spreeuwen werden gezien maakte het spannend. Was het een solouil of was er spraken van een broedgeval?
   Tot onze grote vreugde werden er vier jonge steenuilen in de nestkast aangetroffen. Ook het vrouwtje (3.648.652) was aanwezig en bleek het door de Bosuil verdreven vrouwtje van nestkast 129 te zijn. Enkele weken later zijn de jonge steenuilen in het bijzijn van de kastbeheerder en enkele genodigden geringd. Bij de nacontrole bleek dat alle jongen goed zijn uitgevlogen.

   Ook van nestkast 105 hadden ons berichten bereikt dat er een Steenuil was gezien. Deze nestkast hangt er al sinds 2000 en ook hier wordt steevast door een spreeuw gebroed. Met een hoog adrenalinegehalte werd hier de nestkast geopend en ook hier een heel plezierige aanblik. Een vrouwtje met vijf jonge steenuilen. Een behoorlijk hoog aantal dus. Ook dit vrouwtje was een bekende (3.644.467) en bleek de weduwe van nestkast 142 te zijn. Weer een verloren gewaand uiltje had dus de winter overleefd! Vier van de jongen zijn twee weken later geringd. Eén jong bleek gestorven te zijn. Bij de laatste controle bleek dat alle vier de jongen goed zijn uitgevlogen.
   Ook het vrouwtje van nestkast 134 (3.648.675) dat door de Bosuil is verdreven is teruggevonden. Leuk was te constateren het in nestkast 127 was. Deze nestkast waar in 2003 een Steenuil was gesignaleerd die het jaar daarop is ingetrokken bij de Steenuilmannetje van nestkast 129. Ook hier een succesvol broedpaar. Twee eieren zijn helaas niet uitgekomen maar er zijn wel twee jongen succesvol uitgevlogen.
   Bij nestkast 148 stonden de gezichten niet zo vrolijk. Er bleek niet gebroed te zijn in de nestkast. Wel zijn beide uiltjes vlak voor het broedseizoen nog gezien dus ze hadden succesvol de winter overleefd. Vlak na het broedseizoen is met mannetje dood teruggevonden. Wat het vrouwtje gaat doen in de overgang naar 2011 wordt spannend. Blijft ze op deze locatie of zal ze wegtrekken naar een ander mannetje in de buurt?
   Op een andere vaste locatie, te weten nestkast 124, moet er altijd wat meer geduld betracht worden. De jongen zijn pas waarneembaar als ze hun nest verlaten omdat ze op een onbereikbare plaats broeden. Er zijn dit jaar twee prachtige jongen uitgevlogen die nog lang op de locatie waren te bewonderen.
   De nestkasten 160 en 172 waar vorig jaar een solouiltje was gezien bleek helaas geen broedpaar te huisvesten. In nestkast 160 is wel geconstateerd dat er een steenuiltje heeft overwinterd. Bij nestkast 172 is geen bewoning geconstateerd.
   Bij nestkast 107 zijn wederom vijf prachtige jongen geringd. De locatiehouder zorgt hier goed voor de uiltjes en toen de buurman dan ook had gemeld dat de uiltjes het op de kattenbrokken van zijn poezen hadden voorzien heeft hij ze in de sneeuwperiode bijgevoerd.


In bovenstaand overzicht is af te lezen dat het dus dank zij het goede aanbod aan muizen ook een goed steenuilenjaar is geworden. Nog niet eerder zijn er 20 jonge steenuilen geboren en zijn er 19 jonge steenuilen uitgevlogen. Een mooi resultaat dus dit jaar en nu maar hopen dat er ook een redelijk aantal jongen het eerste jaar goed doorkomen. Uiteindelijk moet de aanwas van nieuwe jongen er voor zorgen dat de plekken opgevuld worden van uiltjes die verongelukken, en als het even kan, zorgen voor weer een nieuw broedpaar om zo de steenuilpopulatie op peil te houden.
Hoewel het aantal uiltjes dus is afgenomen omdat er minder solouiltjes zijn vastgesteld is het aantal broedparen gelijk gebleven.


In bovenstaande grafiek is te zien dat door de plaatsing van 13 nieuwe nestkasten in 2009 het aantal broedparen van de Spreeuw flink is toegenomen waren het vorig jaar nog 23 broedparen nu is dat opgelopen naar 31. Ook het aantal nestkasten wat is gebruikt door de Koolmees is toegenomen van 5 naar 7 broedparen. Door deze toename is het aantal ongebruikte nestkasten afgenomen van 21 naar 18. Er is dit jaar maar één nieuwe nestkast geplaatst. Er zijn diverse oude nestkasten hersteld en aangepast naar de laatste inzichten.
 

Activiteiten

De activiteiten voor het biotoopbehoud van nestkast 107 zijn afgerond en er is een voor de steenuilen een mooie rustige en prooidierrijke omgeving ontstaan waarvoor hulde aan de mensen die daar een bijdrage aan hebben geleverd.
Ook de voorgenomen bestemmingswijziging in de omgeving van nestkast 143 zijn voorlopig van de baan. De inzet van de omwonenden voor het behoud van de biotoop heeft zijn vruchten afgeworpen. Onze bijdrage was hierin meer een steuntje in de rug en de toezegging dat wij zouden instappen als de bewoners er niet met de projecttrekkers uit zouden komen.
   Een derde actie, die inhoud het behoud van de biotoop rond de nestkasten 129, 134, 134a, 135, 136, 154 en 162, is nog in volle gang. Omdat het hier ook werkzaamheden in de biotoop van de steenuilen betreft moet hier ook een vervangende biotoop gecreëerd worden. Ongeduldig als we zijn hopen we dat de vaart er een beetje in blijft zitten omdat het vaak ook even duurt voordat een ingerichte biotoop daadwerkelijk in gebruik genomen gaat worden. Een Steenuil zal een biotoop pas in gebruik gaan nemen als er ook voldoende voedsel is. En zeker als hij
daar dan ook nog een vrouwtje in moet onderhouden en jongen wil voortbrengen.
   Zoals haast elk jaar zijn we ook dit jaar weer benaderd met de mededeling dat er in ons gebied een Steenuil was gesignaleerd op een ons onbekende plek. Ditmaal was de aangever Maurits K. die een Steenuil gezien had bij de overburen. Helaas bleek het ook deze keer om een torenvalk te gaan. Natuurlijk ook een prachtige vogel maar niet onze doelgroep. Bij twijfel echter altijd even bellen. Je komt toch nooit voor niets, de contacten die op een dergelijke
manier gelegd worden zijn uitermate leuk en belangrijk.
 

NOOT: klik op foto's voor vergroting indien van toepassing

Nestkast 107a

Bijzonderheden overige nestkasten in 2010

- De nestkasten 104, 113, 115, 118, 119, 121, 122, 129, 132, 135, 139, 141, 142, 142 a, 145, 146, 147, 152, 153, 156, 157, 158, 162, 164, 166, 167, 169, 170, 170a, 171, 171a,173 zijn gebruikt als broedplaats voor een Spreeuw.

- In de nestkasten 108, 126, 130, 150, 159, 163, 168 heeft dit jaar een Koolmees gebroed.

Ook de koolmezen blijven tijdens de controle rustig broeden. Nou ja rustig! Ze maken geluiden alsof er een slang in de nestkast zit, maken zich groot door de staart breed uit te zetten en maken veel kabaal om je af te schrikken.



- De nestkasten 102, 109, 111, 111a, 120, 131, 134, 134a, 137, 140, 144, 148, 154, 165 en 172 zijn dit jaar door geen enkele vogel gebruikt om in te broeden.
- De nestkasten 106 en 112 zijn dit jaar niet gecontroleerd. Ook is er geen melding ontvangen dat er een Steenuil is gezien of gehoord.

Jonge steenuilen observeren?

Bij uw eigen nestkast zijn, als je goed oplet, alleen activiteiten waar te nemen buiten de nestkast. Zou u ook eens willen weten wat zich nu in het broedseizoen in de steenuilnestkast afspeelt dan kan ik u aanraden om eens op de website van Vogelbescherming te kijken. In het broedseizoen kunt u van 1 maart tot eind juni via de link http://www.beleefdelente.nl/steenuil meekijken met het wel en wee van een steenuilfamilie. Let wel, via de website kunt u meekijken maar u zult zich er op moeten instellen dat er niet wordt ingegrepen in het natuurlijke proces in de nestkast van de steenuil.
 

Zelf iets doen om de biotoop voor uw Steenuil te verbeteren?

Via de link http://www.steenuil.nl/pdf/Erfwijzer_2010.pdf komt u bij de ErfWijzer van de Stichting Steenuilenoverleg Nederland kortweg STONE. Hiermee kunt u op eenvoudige wijze zien welke mogelijkheden er nog zijn om verbeteringen aan te brengen ten gunste van de Steenuil.

Alle genoemde onderdelen kunt u vervolgens op uw gemak doorlezen op de website van STONE via de link http://www.steenuil.nl/catalogus/index_catalogus.htm U komt dan bij de maatregelencatalogus die in januari 2009 is uitgeven in opdracht van Landschapsbeheer Nederland.
Hierin vindt u tal van mogelijkheden om met kleine aanpassingen de biotoop op uw terrein te verbeteren.

In veel gevallen is er via uw gemeenten of via Landschapsbeheer tegen een gereduceerd tarief plantmateriaal verkrijgbaar. Ook kan er veelal via de plaatselijke knotgroepen gezorgd worden voor plantmateriaal of snoeihout om een takkenril te maken.
 

Tot slot

Wil ik iedereen bedanken die heeft meegewerkt aan, en de gelegenheid heeft gegeven om iets te doen voor het in stand houden van de biotoop en het plaatsen van de nestkasten, om zo de kans te vergroten dat dit mooie uiltje voor onze gebieden behouden blijft. In het bijzonder ook alle medewerkers van gemeenten, bedrijven, en instellingen die zich inzetten of zich hebben ingezet voor de verbeteringen van de diverse biotopen.

Een goed en gezond 2011 toegewenst en graag tot volgend jaar!

PS: Heeft u vragen of opmerkingen gebruik dan zo mogelijk het e-mailadres: reepos@casema.nl

Een samenvatting van de voorgaande nieuwsbrieven is te vinden op www.wgnl.nl onder UILENWERKGROEPEN.