SEIZOEN 2007

SEIZOEN 2008 en 2009

klik voor vergroting

STEENUILEN WERKGROEP

Nieuwsbrief nr 6
Nootdorp/Pijnacker - Voorburg/Leidschendam - Wilsveen - Stompwijk - Gelderswoude

Contactpersoon: Martin van de Reep 06-55781030

E-mail: Martin van de Reep

Bijschrift bij de foto's

Op de foto’s zijn de jongen van nestkast 107 afgebeeld. Gezien het voedselaanbod, het gewicht en het feit dat het broedsel in 2008 is mislukt zijn deze jongen bijgevoerd. Het resultaat was dat alle vijf jongen op een leeftijd van 40 dagen met een mooi gewicht zijn uitgevlogen.

Deel 1: Nieuwsbrief 2008

Een trieste start
Een trieste start van dit jaar. Er blijken veel paartjes te zijn die moeite hebben om hun jongen groot te brengen. Gelukkig wordt aan het eind van de controle ronde geconstateerd dat er weer twee nieuwe broedparen bij zijn gekomen. Al met al dus toch nog een leuk jaar met uitgevlogen jongen en broedparen.

Tegengas
Dit jaar kenmerkte zich door de investering van veel extra tijd met betrekking tot activiteiten ter voorkoming van de aantasting van de biotoop van de steenuilen.
Op een bepaalde locatie zijn wij in verweer gekomen tegen het bestemmen van een territorium van de Steenuil tot uitrengebied voor honden.
Op een andere locatie hebben wij een zienswijze ingediend tegen een voorgenomen bestemmingswijziging die ten koste gaat van meerdere steenuilbiotopen.

Provinciaal Steenuiloverleg
Even bijpraten met de collega’s. Er zijn dit jaar geen provinciale tellingen uitgevoerd, deze staan gepland voor 2010.
Er wordt kort stil gestaan bij enkele acties ter voorkoming van verstoring van steenuilbiotopen en er wordt gewezen op de handleiding ‘vogels en de wet’.

Andere activiteiten
Er is voorlichting gegeven aan particulieren die ook iets willen doen aan biotoopverbetering ten gunste van de Steenuil.
Op scholen en bij verenigingen is een lezing gehouden over uilen en steenuilen in het bijzonder.
Omdat er ook veel verzoeken zijn ontvangen om buiten ‘ons’ gebied actief te zijn is er actie ondernomen om in de aangrenzende gebieden ook tot het oprichten van een Steen- en Kerkuilen werkgroep te komen.

Nestkastcontroles in 2008

NOOT: klik op foto's voor vergroting indien van toepassing	Nestkast 107a	Omdat er op deze locatie een uitrengebied voor honden in voorbereiding is, is het territorium in kaart gebracht. Tijdens het doorlopen van het territorium hebben we bij toeval een mooie foto van de steenuil kunnen maken. Dit alles in het kader van het indienen van een zienswijze tegen de voorgenomen aanwijzing van het gebied tot hondenuitrengebied. Bij de nestcontrole bleek het vrouwtje met vier mooie jongen aanwezig. De jongen zien er gezond uit en zijn geringd. Enkele weken later constateert de kastbeheerder dat het vrouwtje buiten zit. Bij controle blijkt dat er nog maar twee levende jongen aanwezig zijn. Waarschijnlijk is er sprake van onvoldoende prooiaanvoer. Er wordt besloten om bij te voeren. De jongen zijn echter al te veel verzwakt en zijn niet meer bereid om te eten. Na autopsie op 15 juni blijkt de maag compleet leeg. In de longen worden gaapwormen aangetroffen. Helaas is dit broedsel dus mislukt.

	Nestkast 124	Hier is nog wel een mannetje aanwezig. Hij zit hier al enkele jaren alleen. Het vorige vrouwtje dat onder de golfplaten broedde is helaas niet meer. ‘S-avonds wordt het mannetje regelmatig roepend gehoord.

	Nestkast 129	Bij de ringronde blijken er op deze toch succesvolle locatie maar twee jongen aanwezig. Ook hier is dus waarschijnlijk een gebrek aan muizen! Bij de laatste controleronde blijkt dat er nog een niet uitgekomen ei in de nestkast aanwezig is en dat de twee jongen goed zijn uitgevlogen. Aan het aantal prooiresten te zien zijn er ook weer genoeg muizen te vangen want er liggen restanten van 9 veldmuizen, 2 huisspitsmuizen, 1 huismuis, 1 bruine rat en 1 bosspitsmuis. In het najaar is de nestkast opnieuw bevestigd omdat de groeiende boom de ophanging had vervormd.

	Nestkast 134	Verrassing! Tijdens de eerste controle ronde wordt hier één jong aangetroffen. Een nieuw broedpaar dus! Als we één dag later terugkomen om het jong te ringen blijkt hij de nestkast al verlaten te hebben. De bewoners hebben het jong nog wel in de vlakbij gelegen schuur gezien.
	Nestkast 134a	Deze nestkast is in gebruik door één van de steenuilouders van nestkast 134.
	Nestkast 135	Tot onze verrassing wordt hier op het eind van de controleronden een nieuw broedpaar aangetroffen. Het vrouwtje broedt op twee eieren. Helaas blijkt bij de tweede controle dat het nest is verlaten. Er liggen twee ingedroogde eieren in de nestkast. Geen broedresultaat dus, jammer.

	Nestkast 138	In deze experimentele nestkast is het mannetje van kast 143 aanwezig.
	Nestkast 139	Eind juli is hier een steenuiltje uitgezet (ringnummer 3.670.098) dat afkomstig was uit een plantenveilig. Het uiltje was sterk vermagerd en naar een asiel gebracht. De eerste braakbal die het uiltje produceerde bestond uit drie grote elastieken zoals de postbode die gebruikt om zijn post bijeen te houden. Waarschijnlijk had het hongerende uiltje de elastieken voor regenwormen aangezien. Nadat het uiltje was hersteld is het op deze locatie uitgezet. Het is later nog wel gehoord maar niet meer in de nestkast aangetroffen.
	Nestkast 140	Vorig jaar zijn hier nog braakballen aangetroffen. De verwachting was dus groot. Helaas geen steenuil. Er heeft wel een Spreeuw gebroed.

	Nestkast 142	Hier blijkt tijdens de controleronde slechts één jong aanwezig. Bij nacontrole blijkt dat het jong dood en geheel volgroeid in de nestkast ligt. In het najaar wordt het mannetje al weer regelmatig roepend waargenomen.
	Nestkast 142a	Omdat er regelmatig kauwen belangstelling toonden voor nestkast 142 is deze nestkast met een anti-kauwen ingang als extra zekerheid geplaatst.
	Nestkast 143	Omdat er weer kauwen actief waren bij de nestkast is er voor het broedseizoen een controle uitgevoerd. In de nestkast bleek een geringd mannetje aanwezig wat in 2007 was geboren in Bergschenhoek op een afstand van 7225 meter! Dit is een behoorlijk grote afstand voor een mannelijke steenuil! Hij zal deze afstand dan ook al zoekende in kleinere stapjes hebben overbrugd. Het vrouwtje was mogelijk vorig jaar al aanwezig want zij is op 30 mei 2006 geboren in Berkel. Op een voor steenuilen normale afstand van 2155 meter. Eind juli is de nestkast weer winterklaar gemaakt. Begin juni zijn er vier jonge steenuilen aanwezig. Een dag later zijn er bij het ringen nog drie jongen aanwezig. Een jong is de weide wereld ingegaan omdat er mogelijk onvoldoende voedsel werd aangeboden. Bij nacontrole blijken de jongen allen het nestverlaten te hebben. Broedsel geslaagd.

	Nestkast 148	Na eerdere vermoedens blijkt er in het voorjaar een mannelijke steenuil aanwezig.

	Nestkast 156	Deze kast is geplaatst in een gebied waar recent een steenuil is gezien.
	Nestkast 157	Omdat op deze locatie nabij een oude boerderij door voorbijgangers een Steenuil is gezien is hier in overleg met de eigenaar op enige afstand een nestkast geplaatst. Bij nacontrole is gebleken dat er een Spreeuw in heeft gebroed.
	Nestkast 158	Omdat dit een mooie locatie is en dicht bij een bestaand broedpaar is hier een nestkast geplaatst om eventueel uitvliegende jongen een kans te geven zich in deze omgeving te vestigen. Bij nacontrole bleek er een Spreeuw in de nestkast gebroed te hebben.

	Nestkast 160	Na een reactie op een oproep heeft de eigenaar zich gemeld met de mededeling dat zijn perceel aan de omschrijving van een steenuilbiotoop voldoet. Gezamenlijk een plaatsje gezocht op het perceel dat er inderdaad prachtig uitziet voor de steenuil.
	Nestkast 161	Op deze locatie wordt een roepende steenuil gemeld. Omdat er geen tijd vrijgemaakt kan worden wordt er door een collega steenuilbeschermer een nestkast geplaatst. Het uiltje is hier langere tijd aanwezig geweest maar vlak voor het broedseizoen toch vertrokken. Bij nacontrole bleek er geen steenuil meer aanwezig.

Deel 2: Nieuwsbrief 2009

Tegengas
Ook dit jaar is er weer veel tijd geïnvesteerd in de bescherming van de steenuilbiotopen die moeten wijken voor een andere bestemming. In overleg met de plannenmakers zijn er nu aangepaste plannen gemaakt om ten minste een gelijkwaardige biotoop terug te brengen in de omgeving. Ook zijn er afspraken gemaakt om de oude biotoop in een later stadium weer te optimaliseren.

Inmiddels is ook de bestemming van het gebied waar een uitrengebied voor honden was gepland in het voordeel van de steenuiltjes aangepast. Probleem blijft echter de handhaving. Na intensief overleg met de gemeente is dit echter ten goede gekeerd.

Alsof het niet op kon dit jaar meldde zich een 3e probleem. Wederom moesten wij in actie komen om een locatie te behouden. Deze keer ging het om een plan om het territorium van een broedpaar om te toveren tot een parkeerterrein en een opslagplaats voor buitenplanten.
Mede door onze inbreng, maar vooral door de inbreng van de omwonenden zijn de plannen voorlopig van de baan. Misschien heeft men toch ook ingezien dat het vestigen van dit bewuste bedrijf op een andere plaats zowel planologische alsook verkeerstechnisch een beter resultaat voor de woonomgeving oplevert. Maar mogelijk is het behouden van de Steenuil in deze omgeving ook een argument geweest waardoor het plan is gewijzigd.

In het begin van het jaar waren er veel meldingen van steenuilen zodat er weer veel nieuwe adressen zijn bezocht.
Helaas bleek het niet altijd om steenuilen te gaan. Bij veel meldingen ging het om torenvalken. De braakballen van torenvalken lijken echter bijzonder veel op de braakballen van steenuilen. Het enige verschil is dat steenuilbraakballen veelal keverschildjes bevatten.
Op één adres was er echter wel sprake van een Steenuil. Helaas is de Steenuil niet teruggevonden maar was er wel een melding dat het uiltje er enkele weken heeft gezeten. In de omgeving zijn extra nestkasten geplaatst.
Namens de steenuilen danken wij ‘Van Dorp hout’ voor het leveren van een aanzienlijk aantal ophanglatten voor de nestkasten.

Inmiddels is er regelmatig overleg met diverse gemeentelijke instanties over maartregelen die ten goede komen aan de steenuilen.

Ervaring
Omdat wij vorig jaar te maken hebben gehad met jongen die gestorven zijn als gevolg van verzwakking heb ik stage gelopen bij een bevriende collega die jarenlang dierenarts is geweest. Vorig jaar hebben wij namelijk verzwakte jongen gehad die gestorven zijn omdat wij ze niet meer zover hebben gekregen dat zij voer tot zich namen.
Het blijkt dat verzwakte jongen vaak te maken krijgen met spoelwormen (Ascaridia) en haarwormen (Capillaria).
Deze jongen zijn dan niet meer in staat om het normale bijvoer tot zich te nemen. Het is beter om deze jongen eerst te behandelen met een middel dat Febantel bevat en dan enkele dagen op een voeding van zachte kattenbrokken te plaatsen alvorens het normale bijvoer van eendagskuikens aan te bieden. Een middel dat hiervoor geschikt is is Avicas 40T [1170342].

Nationale steenuildag in Nijkerk
Een zeer geslaagde dag met veel onderzoeksresultaten. Opvallend is dat het nestsucces, dus het aantal geslaagde nesten, met 0,43% per jaar afneemt. Tijdens deze dag wordt ook de maatregelen-catalogus ter verbetering van het leefgebied van de Steenuil gepresenteerd. Het prachtige naslagwerk draagt de naam ‘Steenuil onder de pannen’. Deze catalogus is op de website van STONE ook na te lezen via de link http://www.steenuil.nl/catalogus/index_catalogus.htm

Extra beschermingsactiviteiten

Dit jaar zijn meer dan 20 paardendrinkbakken van uitklimmogelijkheden voorzien om het verdrinken van met name jonge steenuilen tegen te gaan. Zie bijgaande foto.

(Klik voor vergroting)

Nestkastcontroles in 2009

klik voor vergroting	Nestkast 107	Er liggen bij de controleronde vier jonge steenuilen in de nestkast. Ze zijn echter nog te klein om te ringen. Het vrouwtje is aan de magere kant en met de ervaring van vorig jaar in gedachte wordt besloten om de jongen die nu zes dagen oud zijn, bij te voeren. Bij de 2e controle zijn de jongen goed op gewicht en worden geringd (zie foto voorblad). Op vier juli zijn alle jongen goed uitgevlogen. Helaas wordt de volgende dag een jong in de nabijgelegen sloot aangetroffen. Het jong is verdronken. De week daarna krijgen we via STONE een melding dat er een van de jongen is verdronken in een paardendrinkbak in de omgeving. Zonder het ringen van de jongen waren wij vermoedelijk niet van dit trieste voorval op de hoogte gekomen. Er is direct een actie op touw gezet om de drinkbakken in de omgeving van uitklimmogelijkheden te voorzien. Begin maart 2010 heeft de kastbeheerder om 18:45 uur de steenuil weer horen roepen.
	Nestkast 108	Door de eigenaar is een steenuil gezien. Er heeft echter geen Steenuil bezit genomen van de nestkast. Er heeft wederom een koolmees gebroed.

	Nestkast 115	Bij de controleronde wordt er geen broedsel vastgesteld. De eigenares weet echter wel te melden dat zij een Steenuil heeft gezien. Mogelijk is het de Steenuil die op nestlocatie 124 aanwezig is.

	Nestkast 124	Op deze locatie was vorig jaar nog een mannelijke Steenuil aanwezig. Dit jaar is er echter geen Steenuil gezien. Bij een tweede controle blijkt er echter een jonge Steenuil op het dak te zitten! Het mannetje heeft dit jaar dus weer een vrouwtje! Ook dit jaar is er niet in de nestkast maar onder de pannen gebroed.

	Nestkast 129	Vroeg in het jaar is de nestkast gecontroleerd. Er was geen uiltje thuis, wel was er een nestkom in de strooisellaag gemaakt. Het mannetje zat boven in de wagenloods op de uitkijk. Bij de 2e controle blijkt er niet gebroed te zijn. De nestkast is weer gereedgemaakt voor het nieuwe seizoen. In het najaar is er wel een Steenuil in de omgeving van de nestkast aanwezig.

	Nestkast 134	Deze nestkast is aan het begin van het jaar gecontroleerd. In de nestkast bleek een adulte uil aanwezig. Bij het aflezen van de ring blijkt het te gaan om een uiltje dat 20 maanden oud is en geboren is in nestkast 142. In de tussentijd heeft hij/zij zich verplaatst over een afstand van 3067meter. Bij de eerste controleronde blijkt er niet gebroed te zijn. Bij de nacontrole is het vrouwtje aangetroffen in een andere nestkast. Zij heeft daar twee steenuiljongen grootgebracht.
	Nestkast 134a	Deze nestkast is hersteld omdat hier daklekkage was ontstaan. Bij de nacontrole is er geen bewoning vastgesteld.
	Nestkast 135	Bij de controle naar jongen blijkt er geen Steenuil aanwezig. Er heeft dit jaar weer een Spreeuw in de nestkast gebroed.

	Nestkast 138	Ook hier een experimentele opening en zoals elk jaar is hier het mannetje van nestkast 143 (3642224) aanwezig.

	Nestkast 142	Vroeg in het jaar is de nestkast gecontroleerd, beide uiltjes zijn aanwezig. Nummer 3.609.970 is een jong uit 2005 uit kast 129 en dus al vier jaar oud. Waarschijnlijk is dit het vrouwtje. Nummer 3.644.467 is vermoedelijk het mannetje. Bij de 2e controle ronde blijkt dat er wel vijf eieren zijn gelegd en dat deze ook zijn bebroed. De eieren zijn echter koud, het broeden is gestaakt. Zeer waarschijnlijk is een van de ouders overleden waarna het broeden wordt gestaakt. Bij de nacontrole blijkt dat er geen nieuwe partner is gevonden en er dus geen vervolglegsel is geproduceerd.
	Nestkast 142a	Hier is een extra kast geplaatst met een aangepaste opening omdat hier bezetting door kauwen werd gevreesd.
	Nestkast 143	Dit is een van de locaties die bedreigd wordt door bouwactiviteiten. Gelukkig zijn er beslissingen genomen die er naar uitzien dat het tij voorlopig ten gunste van de Steenuil is gekeerd. In de nestkast met een aangepaste opening liggen twee jongen die goed op gewicht zijn en voldoende oud zijn om te ringen. Bij de nacontrole blijkt dat de jongen goed zijn uitgevlogen. Later in het jaar wordt er helaas een dood jong aangetroffen.

	Nestkast 145	Er zijn op deze locatie weer steenuilen gezien. Helaas hebben ze de nestkast niet in bezit genomen.

	Nestkast 148	De steenuil is begin april in een mooi golvende vlucht in de omgeving van de nestkast waargenomen. Bij een eerste controle een geweldige opwelling van adrenaline omdat er een broedgeval wordt geconstateerd. Het mannetje heeft een vrouwtje weten te lokken dat nu op zes eieren zit te broeden. Bij een tweede controle zijn er zes jongen aanwezig. Tijdens een derde controle blijken er nog maar vier jongen aanwezig. Kennelijk is er op dit moment een voedselgebrek. Om de uiltjes door deze moeilijke periode heen te helpen wordt besloten om de jongen bij te voeren. Het bijvoeren wordt door de nestkastbeheerster met grote regelmaat uitgevoerd met als gevolg dat alle vier de jongen in een superconditie op een leeftijd van tweeënveertig dagen het nest verlaten.

	Nestkast 160	In deze nestkast die pas vorig jaar is geplaatst worden braakballen aangetroffen. Er is dus een Steenuil die gebruik heeft gemaakt van de nestkast. Hopelijk weet hij volgend jaar een partner naar de nestplek te lokken.

	Nestkast 162	In het voorjaar bleek de nestkast niet in gebruik.
	Nestkast 163	Deze nestkast is geplaatst op een bijzonder mooie locatie, een eilandje met fruitbomen en schapen. Een mooie plaats als er dit jaar jonge steenuilen een plaatsje zoeken.
	Nestkast 164	Deze nestkast is opgehangen in de omgeving van de plaats waar aan het begin van het jaar een Steenuil is waargenomen. Mogelijk de asieluil die wij vorig jaar hier in de omgeving hebben uitgezet. Na vele zoekpogingen horen we op een locatie dat er ongeveer een maand lang een Steenuil is geweest. Helaas is hij/zij niet meer waargenomen. Bij de controle later in het jaar blijkt de nestkast door een Spreeuw als broedplaats gebruikt te zijn.

	Nestkast 166	Omdat er in de toekomst in de omgeving woningnood optreedt voor de Steenuil is hier een nestkast geplaatst.
	Nestkast 167	Tijdens een ecologisch onderzoek door de gemeente is gebleken dat dit een potentiële locatie is voor een Steenuilenpaar en dat de eigenaren geïnteresseerd zijn in een nestkast.
	Nestkast 168	Op deze potentieel kansrijke plaats is een nestkast geplaatst voor de opvang van mogelijk uitvliegende jongen in de omgeving. En passant zijn er nog enkele adviezen gegeven over de omgang met de daar aanwezige wespenvolken.

Populatie gegevens 2009

(Figuur: Populatiegegevens Steenuil)

Ondanks dat er in 2008 één broedpaar meer was dan in 2007 was het aantal jongen lager. Teleurstellend was het feit dat er maar 5 jongen zijn uitgevlogen.
Het jaar 2009 kenmerkte zich door een zeer slechte start. In de eerste drie gecontroleerde nestkasten bleek geen broedpoging ondernomen. Gaandeweg de controles bleek echter dat twee mannelijke steenuilen die al twee jaar zonder partner zijn (ieder op een eigen locatie) een partner gevonden hebben. Ook een nestkast die al jaren niet in gebruik was bleek bij een late controle een broedpaar met twee jongen te bevatten. Op een locatie waar een nieuwe nestkast werd geplaatst bleek al een Steenuil aanwezig te zijn gezien de verse braakbal en ruiveren.
Achteraf dus toch nog een goed seizoen met zes broedparen en 14 uitgevlogen jongen. Hoewel het wegvallen van twee dicht bij elkaar gelegen broedparen nog wat extra aandacht zal vragen om achter de oorzaak van deze plotselinge verdwijning te komen.

(Figuur: Nestkastoverzicht steenuil)

In 2008 zijn 5 en in 2009 zijn 9 nieuwe nestkasten geplaatst. De nestkasten in 2008 zijn geplaatst rond de bestaande steenuillocaties die bezet zijn. Dit in de hoop dat deze kasten onderkomen kunnen bieden aan de nieuw uitgevlogen nestjongen. Helaas zijn er maar 5 van de 15 jongen uitgevlogen in 2008. Het merendeel van de nieuwe nestkasten in 2009 zijn geplaatst omdat er in de toekomst bestaande steenuillocaties verloren dreigen te gaan. Door het plaatsen van extra nestkasten in de omgeving proberen we de steenuilen in dat gebied te behouden.
Veel van de nieuwe nestkasten zijn dit jaar nog niet in gebruik genomen omdat ze na het broedseizoen zijn geplaatst. Volgend jaar zullen ze beslist gebruikt worden en hopelijk zal het aantal door steenuilen bezette nestkasten weer toenemen.